Istorijski podaci

O postojanju prvih tragova života govore brojni arheološki nalazi,  praistorijski nalaz iz pećine blizu Rasa i nalaz na Dojeviću  koji pripada kulturi bronzanog doba iz VIII veka pre nove ere. O prvim naseobinama iz Neolita koji datiraju iz IV milenijuma pre nove ere svedoče nalazi iz Naprelja i Krivače, gde su pronađeni predmeti od keramike i zemljanih figura koji pripadaju Vinčanskoj grupi rasprostranjenoj u Srbiji, Vojvodini, Kosovu, delovima Bosne, u Transilvaniji i Bugarskoj. Krajem VI veka pre nove ere, na ovom prostoru živeli su Autarijati ( ilirsko pleme). O tome svedoči bogati nalaz poznat kao „ Autarijatsko blago” ili „ Novopazarski nalaz” gde su pronađeni zlatni, srebrni i ćilibarski ukrasni predmeti i grčke vaze koji su pripadali autarijatskom knezu ili kneginji iz I milenijuma pre nove ere. Ovi nalazi su deo su tzv. Glasinačke kulture koja je usko povezana sa kulturom zapadnih i jugozapadnih delova Balkanskog poluostrva.

U rimskom periodu Novi Pazar se nalazio na važnim rimskim komunikacijama na Balkanu i bio je poznat kao Statio Asinoe o čemu su pisali engleski arheolog  Ser Artur Evans,zatim austrijski slikar i arheolog Feliks Kanic u XIX veku,  a kasnije K.Kostić i F.Jukić.

Zbog svog izuzetnog geografskog položaja, Novi Pazar je imao poseban geostrateški značaj, pripadao Zeti, Vizantiji, Mađarskoj, Bosni, Austrougarskoj, Turskoj a u II svetskom ratu Nemačkoj. Kroz njega su prolazili slavni osvajači, vizantijski car Manojlo Komnen 1149.godine, kada je u svom pohodu na velikog raškog župana Uroša II zauzeo Ras i sultan Mehmed Fatih II 1459.godine u svom pohodu na Bosnu.

U srednjem veku postao je prestonica Nemanjićke države Raške a od XV pa sve do početka XX veka, bio je sedište Otomanskog Novopazarskog Sandžaka i nakratko Novopazarskog Vilajeta.

Novi Pazar je doživeo svoj procvat 1468.godine, kada je dobio status šehera i bio jedan od najvećih gradova na Balkanu. Zvaničnim dekretom ga je osnovao Isa-beg Isaković kao Yeni Bazar. Prvi pisani dokument koji spominje samo ime Novi Pazar je odluka Malog Veća Dubrovačke Republike iz 1461.godine kojom je upućen dubrovački konzul u Novi Pazar.

Od XIX veka,  Novi Pazar ulazi u sve svetske enciklopedije kao sinonim za Sanžak, kada je 1878.godine cela regija dobila status corpus separatum i stavljena pod međunarodni protektorat kao Novopazarski Sandžak.

Izvori:

„Novi Pazar i okolina”, grupa autora Beograd 1969

„Gde se nalazila Srbija od VII do XII veka”, Relja Novaković, Istorijski institut,Beograd

„Sandžak historija i činjenice”, Sandžaki odbor za zaštitu ljudskih prava i sloboda, Novi Pazar 1994

„Iliri i Tračani”, Dragoslav Srejović, Beograd 2002,

„ P Balkans A Critical History of Research”, Staša Babić, University of Belgrade, Yugoslav European Journal of Archeology Vol. 5(1):7088