Hamam

je staro tursko javno kupatilo. Nalazi se u neposrednoj blizini Stare čaršije, na desnoj obali reke Raške u samom centru Novog Pazara.  Izgrađeno je u drugoj polovini  XV veku i spada u dvojna kupatila jer je bilo podeljeno na muški i ženski deo. Sastoji se od više prostorija, a svaka prostorija bila je pokrivena kupolom. Ukupno ima jedanaest kupola. Na severnoj strani hamama nalazio se prostrani šadrvan  koji je bio čekaonica i  svlačionica, a na južnoj starni nalazila se takozvana hazna- prostorija za grejanje vode. Hamam je izgradio osnivač Novog Pazara Isa- beg Ishaković.

hamam22

Ovaj spomenik islamske arhitekture je pod zaštitom države kao spomenik od izuzetnog značaja.

Pored ovog hamama postoji i hamam u Novopazarskoj Banji koji je u svom izvornom obliku do pre nekoliko godina bio u upotrebi.

Nedavno su pored spoljašnjeg zida Muzeja Ras otkriveni ostaci još jednog hamama.

Gradska tvrđava sa kulom motriljom

Gradska tvrđava se nalazi u samom centru grada, na desnoj obali reke Raške i unutar gradskog parka. Služila je za odbranu grada od napada.  Osnova tvrđave je trougaona i obrazuju je tri ugaona bastiona, tabije, poligonalne osnove različitih dimenzija. Tvđava je više puta rušena i obnavaljana. Posle turskog poraza kod Beča (1683.g.) i austro-ugarskog prodora do Skoplja (1689 g.) turske vlasti počinju sa dogradnjom i utvrđivanjem nekadašnjeg zdanja. Rekonstrukcija je nastavljena sve do 1750.g. Za vreme sultana Abdul Aziza (1861-1876) sazidane su dve nove kule, magacin za oružje i municiju, manja džamija kao i nova kasarna.

BEDEM I KULA MOTRILJA

Pouzdano se zna da su unutar tvrđave postojale dve crkve koje su porušene kao i džamija.

Uz severni bedem nalazi se relativno dobro očuvana kula poznata pod imenom Stara izvidnica ili Kula motrilja, danas predstavlja simbol grada. Sagrađena je početkom XVII veka. Kula je osmostrana , visoka je 15 metara i ima četiri mušarabije ili puškarnice.

Altun-alem džamija ( džamija sa zlatnim alemom- dragim kamenom)

Jedna od najstarijih i najlepših džamija na Balkanu, nalazi se u Prvomajskoj ulici, u Staroj čaršiji. Sagrađena je sredinom XVI veka, a kao njen graditelj pominje se Muslihedin Abdul Gani, poznat i kao Mujezin hodža Al Medini.  On je bio vrlo obrazovan i učen čovek što potvrđuje njegovo zvanje mevlana. Ovo zvanje imali su samo veoma istaknuti islamski učenjaci  i filozofi. Pored toga bio je i veoma bogat. U vakufnami iz 1550.g. navedeni su ovi Muslihedin- efendijini objekti u Novom Pazaru: džamija ( Altun-alem), mekteb u dvorištu džamije, tri kuće za stanovanje imama, han, šest dućana pored hamama, šest kožarskih dućana,sedam mlinova pored mosta ( jedan od njih je bio sa pet vitlova).

Uobičajeno je bilo da se oko lepih, sakralnih objekata, ispredaju legende pa tako i za Altun-alem džamiju postoji legenda.

altun alem

 

Arap džamija

Malo pouzdanih podataka ima o ovoj džamiji.Pominje se u popisu iz 1528.g. što nam govori da je izuzetno stara.

U narodu je sačuvano predanje da je Hasan Čelebi bio Arap, pa je džamija po njemu dobila ime. Međutim, u izvorima iz XVI veka pominje se izvesni Hasan Čelebi ili Hasan-beg kao graditelj džamije ali uz njegovo ime nema podatka koji bi označio njegovu etničku pripadnost. Džamija je bila spaljena 1689.g.,a kasnije obnovljena pa je moguće da je obnovio neki Arap koji je bio smešten u Novom Pazaru kao oficir.Na Velikom groblju podignut je veliki nadgrobni spomenik poznat i danas kao Arapov grob.

Arap Dzamija22

Amir-agin han

Smešen je u samom cenrtu grada, sagrađen u XVIII veku.  U prizemlju ovog objekta nalazila se mehana, a na spratu sobe za putnike trgovce koji su ovuda prolazili, putujući od Dubrovnika preko Skoplja  i dalje. Ispred hana vezivani su konji putnika.

AMIRAGIN HAN

Crkva Sv. Petra i Pavla- Petrova crkava

Petrova crkva je najstariji spomenik crkvene arhitekture u Srbiji pa čak i na Balkanu i prvobitno je sedište raške episkopije.

Crkva potiče iz VIII veka, ali je verovatno i starijeg datuma. Osnova crkve je rotunda sa upisanim četvorolistom i potiče iz vizantijskog perioda, dok ostaci fresaka iz unutrašnjosti crkve potiču iz X, XII i XIII veka. Tu se nekada nalazio ranohrišćanski objekat koji je podignut u VII veku.Prilikom istraživanja unutrašnjosti crkve, na prostoru ostataka ilirskog kneževskog tumula iz V veka p.n.e. nađena je kolekcija od 92 predmeta u zlatu I ćilibaru. Posle detaljnih arheoloških istraživanja crkva je konzervirana 1960.g.

Petrova-crkva22

 

Manastir Đurđevi stupovi

Đurđevi stupovi su manastir Srpske Pravoslavne crkve, posvećen svetom Đorđu koji se nalazi na brdu iznad Novog Pazara, u Starom Rasu. Đurđevi stupovi su jedan od najstarijih srpskih manastira. Manastir je podigao veliki župan Stefan Nemanja u prvim godinama posle stupanja na presto velikog župana (izgradnja je završena 1171. godine), a crkva je oslikana oko 1175. godine. Manastir je uvršten u svetsku kulturnu baštinu i pod zaštiom je UNESKO-a. Manastir postoji već preko 830 godina, a od toga je 300 godina u ruševinama i 40 godina se obnavlja. Danas je manastir velikim delom obnovljen.

DJURDJEVI STUPOVI

 

Manastir Sopoćani

Manastir Sopoćani je jedan od najznačajnijih spomenika kulture u našoj zemlji. Freske ovog manastira smatraju se pravim remek delom umetnosti. U manastiru se čuvaju mošti kralja Uroša I i deo moštiju svetih lekara Kozme I Damjana.

Ktitor manastira Sopoćani je Stefan Uroš I Nemanjić, sin Stefana Prvovenčanog I kralj Srbije u period od 1243.g. do 1276.g. Godina gradnje nije poznata. Pretpostavlja se da je to bilo u drugoj polovini Uroševe vladavine.

Naziv manastira potiče od slovenske reči sopot, što znači izvor. Nedaleko od manastira Nalazi se izvor reke Raške.

Nema puno podataka o manstiru pre turske vladavine na ovim prostorima.

Sopoćani su nastavili da postoje I nakon dolaska turske vojske na ove prostore, mada su monasi u tom period imali velike problem.

 

sopocani

 

Freske i ikone

O freskama i ikonama u Sopoćanima može se napisati zaseban tekst. Zidove manastira krase i mnogi članovi dinastije Nemanjić, Uroš I, njegova supruga Jelena Anžujska, Uroševa majka, braća i deca. S obzirom da je car Dušan potpomagao manastir, u Sopoćanima se nalazi njegova freska, na kojoj je prikazan sa suprugom Jelenom i sinom Urošem II .

sopocani freska2

Kralj Uroš očigledno nije štedeo kada je bilo reči o gradnji manastira. Iako ne znamo ko su majstori zaslužni za oslikavanje Sopoćana, znamo da su bili u pitanju najbolji umetnici koji su došli ovde iz Carigrada. Kreč i boje kojim su oslikani zidovi manastira, bili su toliko kvalitetni, da su opstali i do dana današnjeg, uprkos lošim uslovima kojima su bili izloženi oko dvesta godina.

Osim porodice Nemanjić, zidovi Sopoćana čuvaju i druge ikone i freske: scene iz Hristovog života, velike prznike, dve liturgijske kompozicije, svetog Jovana Zlatoustog, Anastasija Velikog, Grigorija Bogoslova, Vasilija Velikog ….

Najupečatljiviji detalj jeste kompozicija Uspenje Presvete Bogorodice, naslikana na zapadnom zidu i to na površini od četrdeset metara kvadratnih. Ova kompozicija nekoliko puta se našla i na svetskim izložbama i u Parizu proglašena najlepšom freskom srednjeg veka.

I priprata i sporedne prostorije su oslikane. Na jednoj od fresaka je i opelo kraljice Ane Dandolo, majke Uroša I i druge supruge Stefana Prvovenčanog. Pomenućemo i kompoziciju Priča o bogatašu i žitnicama.

Sopoćane su u svetu proslavile upravo freske. Ovakva umetnost smatra se veoma naprednom za srednji vek. Posebnu lepotu ovim delima daje helenistička nota. Možemo slobodno da kažemo, bez lažne skromnosti, da je umetnost manastira Sopoćani preteča italijanske renesanse. Jedino slike u Sopoćanima i dela renesanse imaju takav kolorit i linearnost.